Start • strona główna • działalność socjalna

Załącznik do uchwały nr 31 /2009 z dnia 27 kwietnia 2009 r.
Prezydium Zarządu Związku Zawodowego Oświata.

Katowice, dn. 27 kwietnia 2009 r.

Stanowisko
Prezydium Zarządu Związku Zawodowego Oświata
w sprawie stosowania niektórych przepisów ustawy z dnia 4 marca 1994 r.
o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych

Dokonując analizy stosowania zapisów ustawy z dnia 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych w szkołach objętych działaniem Związku, Prezydium dostrzega w działaniu pracodawców administrujących Funduszem tendencję do powoływania tzw. komisji socjalnych, których działaniami zastępuje się brak starannie i jednoznacznie określonych w regulaminie zasad i warunków korzystania z usług i świadczeń Funduszu. W skład kolegialnych ciał powoływani są poza przedstawicielami związków również przedstawiciele pracowników, a kompetencje tych organów mieszczą się w zakresie od opiniowania do przyznawania środków z Funduszu, W zależności od przyjętych rozwiązań pracodawcy wchodzą w skład komisji socjalnej lub podejmują decyzje po uwzględnieniu opinii komisji. Rozpatrywanie wniosków przez komisję jest traktowane jako uzgadnianie przyznania świadczeń pracownikom ze związkami zawodowymi, a wynik głosowania komisji jest równoznaczny z uzgodnieniem bądź nieuzgodnieniem przyznania świadczenia. Ze względu na upowszechnianie tych rozwiązań w wielu opracowaniach, Związek wystąpił do Departamentu Prawa Pracy Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej o opinię prawną dotyczącą stosowania przepisów o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych oraz o związkach zawodowych. Na podstawie analizy orzecznictwa sądowego w sprawach zfśs oraz przekazanej Związkowi przez ministerstwo interpretacji prawnej w piśmie DPR-III-4102-220/ZN/JSt-35/09 z dnia 17 marca 2009 r. Prezydium Zarządu Związku stwierdza, co następuje:

  • zgodnie z art. 8 ust. 2 ustawy o zfśs zasady i warunki korzystania z usług i świadczeń finansowanych z funduszu z uwzględnieniem sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej osoby uprawnionej oraz zasady przeznaczania środków na poszczególne cele i rodzaje działalności socjalnej określa pracodawca w regulaminie ustalonym zgodnie z art. 27 ust. 1 albo z art. 30 ust. 5 ustawy o związkach zawodowych. W przypadku gdy zakład pracy jest objęty działaniem przez więcej niż jedną zakładową organizację związkową, przy uzgadnianiu regulaminu ma zastosowanie art. 30 ust. 5 ustawy o związkach zawodowych, stanowiący, iż w razie nie uzgodnienia wspólnego stanowiska przez organizacje związkowe albo reprezentatywne organizacje związkowe, w rozumieniu art. 24125a Kodeksu pracy, decyzje podejmuje pracodawca, po rozpatrzeniu odrębnych stanowisk organizacji związkowych. Jak wynika z zapisów ustawy o zfśs precyzyjnie został sformułowany zakres spraw, jaki ma zawierać regulamin, a więc umieszczanie w regulaminie innych spraw spoza wymienionych (np.: regulaminu przyznawania, tworzenie funduszu, uzgadnianie ze związkami, działania komisji socjalnej) nie ma żadnych podstaw prawnych i stanowi naruszenie przepisów ustawy o zfśs.
  • jak wynika z Wyroku Sądu Najwyższego z dnia 20 sierpnia 2001 r. I PKN 579/00 ( ...) całość regulacji zawartej w art. 8 wymienionej ustawy uprawnia więc do konkluzji, że pracodawca nie może wydatkować środków Funduszu niezgodnie z treścią regulaminu zakładowej działalności socjalnej (ust. 2), natomiast postanowienia regulaminu nie mogą być sprzeczne z zasadą przyznawania świadczeń według kryterium socjalnego (ust. 1). Gdyby jednak treść regulaminu była niezgodna z wymienioną zasadą, to pracodawca również i w takiej sytuacji ponosi odpowiedzialność za dysponowanie funduszem, ponieważ on przede wszystkim odpowiada za wydatkowanie środków Funduszu "niezgodnie z przepisami ustawy" (ust. 3). Ponadto pracodawca, jako podmiot uprawniony do wydania regulaminu i ustalenia jego treści (choć po uzgodnieniu z zakładowymi organizacjami związkowymi lub z przedstawicielem załogi), jest także z tego tytułu odpowiedzialny za zgodność regulaminu z ustawą (...). Regulamin ten powinien być więc niezwykle starannie opracowany, bo chociaż postanowienia w nim zawarte nie stanowią źródła prawa powszechnie obowiązującego, to jednak są wiążące w zakładach pracy w związku z art. 8 § 1 Kodeksu pracy.
  • na mocy art. 27 ust. 2 ustawy o związkach zawodowych przyznawanie pracownikom świadczeń z zfśs dokonywane jest w uzgodnieniu z zakładową organizacją związkową. Zdaniem Departamentu dotyczy to przyznawania świadczeń wszystkim pracownikom, bez względu na ich przynależność związkową. Departament nadmienia, iż w myśl art. 7 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych w zakresie praw i interesów zbiorowych związki zawodowe reprezentują wszystkich pracowników niezależnie od ich przynależności związkowej. W razie gdy u pracodawcy działa więcej niż jedna organizacja związkowa, pracodawca uzgadnia przyznawanie świadczeń ze wszystkimi organizacjami z tym, że w tym przypadku przepis art. 30 ust. 5 ustawy o związkach zawodowych nie ma zastosowania. Natomiast przy uzgadnianiu ze związkami zawodowymi znajdują zastosowanie przepisy art. 30 ust. 3 i ust. 4 ustawy o związkach zawodowych, dotyczące możliwości tworzenia wspólnej reprezentacji związkowej, która mogłaby przyjąć nazwę komisji socjalnej. A więc jak wynika z analizy przepisów tworzenie komisji socjalnej, której zadaniem byłoby uzgadnianie z pracodawcą przyznawanych przez niego świadczeń jest kompetencją strony związkowej i tylko związki zawodowe mają prawo do powołania takiej komisji na zasadzie współstanowienia.
  • dodatkowe organy w szkole mogą być powoływane tylko wtedy, gdy przepis ustawy wyraźnie o tym stanowi (por. art. 7 Konstytucji RP). Takimi organami powoływanymi na mocy ustawy o systemie oświaty i Karty Nauczyciela są powoływane w szkołach rady pedagogiczne, rady szkół, rady rodziców, samorządy uczniowskie, komisje stypendialne, stypendiów motywacyjnych, komisje egzaminacyjne i klasyfikacyjne. Nie tylko więc nie ma podstaw prawnych, ale również żadnego uzasadnienia powoływanie przez pracodawcę komisji ds. przyznawania świadczeń z Funduszu, gdyż taka komisja nie może zastępować starannie opracowanego regulaminu, do którego opracowania zobowiązany jest pracodawca. Z zapisów regulaminu powinno wprost wynikać, jakie środki z Funduszu przysługują pracownikowi. Zadaniem pracodawcy jako administratora Funduszu (w tej definicji mieści się działalność organizatorska aparatu urzędniczego szkoły - dyrektora, księgowej, sekretarza) jest sprawdzenie, czy pracownik spełnia warunki do otrzymania świadczenia o wynikającej z regulaminu wysokości, a w przypadku wystąpienia wątpliwości żądanie odpowiednich zaświadczeń o dochodach. Po uzgodnieniu ze związkami zawodowymi pracodawca przekazuje pracownikowi środki Funduszu w sposób ustalony w regulaminie zfśs
  • powoływanie przez pracodawców przedstawicieli wybieranych spośród pracowników do procesu przyznawania lub uzgadniania przyznawania środków z Funduszu stanowi nadinterpretację zapisu art. 8 ust. 2, który zobowiązuje pracodawcę do uzgodnienia regulaminu zfśs z pracownikiem wybranym przez załogę do reprezentowania jej interesów, ale tylko w sytuacji, gdy w szkole nie działa zakładowa organizacja związkowa. Ustawodawca upoważnił tylko związki zawodowe posiadające przymiot zakładowej organizacji związkowej w rozumieniu art. 251 ustawy o związkach zawodowych do wglądu we wszystkie dokumenty niezbędne do wykonywania ustawowych uprawnień związku zawodowego, co w sytuacji uzgadniania przyznawanych pracownikowi świadczeń daje tylko przedstawicielom związków prawo wglądu do danych zawartych we wnioskach pracowników występujących o środki Funduszu oraz innych danych zgromadzonych przez pracodawcę podczas rozpatrywania wniosków. Pracodawca jest zobowiązany szanować godność i inne dobra osobiste pracownika, do których polskie orzecznictwo sądowe zalicza życie osobiste i rodzinne, stan majątkowy, w tym wysokość wynagrodzenia za pracę, wszelkie zadłużenia, stan zdrowia. Ponadto możliwość uzyskiwania i przetwarzania danych określa ustawa o ochronie danych osobowych. W przypadku przekazywania więc przez pracodawcę danych zebranych przez niego pracownikom wybranym przez ogół załogi, dochodzi do udostępniania danych osobowych osobom nieuprawnionym, co stanowi naruszenie art. 30, art. 31 ust. 3, art. 47-49 i 51 Konstytucji RP oraz art. 8 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, co z kolei prowadzi do naruszenia dóbr osobistych, o których mowa w art. 23 i 24 Kodeksu cywilnego.

przewodnicząca Związku
Bożena Sokołowska


 
© Copyright 2008 – 2017 Związek Zawodowy Oświata
Rejestr dzienników i czasopism poz 2124
Serwis należy do Związku Zawodowego Oświata    
Redaktor naczelna: Bożena Sokołowska